Вядучы праграмы «Падарожжа дылетанта» Юрый Жыгамонт: калі на вуліцах Мінска з’явіцца анёл, яго хутка ахрысцяць лохам і калгаснікам

29 286
339
08 сентября 2016 в 8:00
Ведущий рубрики: Дмитрий Корсак . Фото: Александр Никонов

Вядучы праграмы «Падарожжа дылетанта» Юрый Жыгамонт: калі на вуліцах Мінска з’явіцца анёл, яго хутка ахрысцяць лохам і калгаснікам

Юрый Жыгамонт — апошнія 15 гадоў — вядучы праграмы «Падарожжа дылетанта», якая трансфармавалася ў фармат інтэрнэт-праекта. Акцёр, працаваў у тэатры «Вольная сцэна». У 2012 годзе ўзнагароджаны нагрудным знакам Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь «За ўклад у развіццё культуры Беларусі».

Ні для каго не сакрэт, што людзей, якія прыехалі з глыбінкі, у Мінску часта называюць «калгаснікамі», укладваючы сваю пагарду ва ўсё тое, што звязана з карэннымі жыхарамі Беларусі, якія жывуць у малых гарадах і вёсачках краіны. Гэта і адмысловая гаворка, і сціплая манера апранацца, і даверлівасць, адкрытасць, спагадлівасць. Усе гэтыя якасці выклікаюць у «карэнных» мінчан ледзь не гідлівасць. Гэта — агідная асаблівасць любога мегаполіса, але ў Мінску яна гіпербалізавана, даведзена часам да самых выродлівых формаў. Давайце разбяромся чаму.

Пачнём з банальнай праўды — пасля Другой сусветнай вайны Мінск адбудоўвалі менавіта «калгаснікі», якія прыехалі сюды з глыбінкі. Заводы, тэатры, музеі, басейны і самыя прыгожыя гістарычныя будынкі горада зроблены мазольнымі рукамі сялян. Яны ж пракладалі новыя вуліцы, садзілі дрэвы і г. д. Пераважная большасць з нас — карэнныя гараджане толькі ў другім пакаленні: яшчэ нашы бабкі з дзядамі садзілі бульбу, а можа — садзяць да гэтага часу.

Вядома, вялікая частка праблемы крыецца ў мове. Дакладней, у крайнім нежаданні беларусаў прымаць яе і ідэнтыфікаваць з сабой у любым выглядзе. Нам дасюль пастаянна ўкладаюць у вушы ідэю пра «недоязык». Колькі сябе памятаю, мне заўсёды, літаральна з ранніх гадоў, кажуць: «Разговаривай нормально!» Беларускую мову не хацелі тут чуць досыць працяглы час, і наступствы гэтага нежадання мы пажынаем цяпер. Родная мова, яе форма, змяшаная з рускай мовай, якую называюць «трасянкай», да гэтага часу сімвалізуе нешта вельмі прыземленае, празмерна простае.

Асабіста для мяне моўнае пытанне паўстала ў дзяцінстве, калі ў пачатковых класах мы з братам атрымалі падручнікі. Я прыехаў да сваякоў у Нароўлю, убачыў падручнікі брата і здзівіўся. У мяне яны называліся «Родная мова» і «Русский язык», а ў яго — «Родная речь» і «Беларуская мова». Я пачаў гаварыць, што ў брата няправільныя кніжкі, таму што мы беларусы і наша родная мова — беларуская, але мяне хутка абарвалі, сказаўшы: «Яны разумныя, яны гарадскія, не лезь са сваімі вясковымі разважаннямі».

Дасюль не магу зразумець, адкуль у гарадскіх з’явілася смешная ўпэўненасць у тым, што ў іх ёсць нейкая інтэлектуальная перавага над жыхарамі вёскі. Памятаю яшчэ з юнацтва: я размаўляю з гарадской дзяўчынкай, якая заяўляе, што ўчора скончыла чытаць дзясяты том Пушкіна, і разумею, што гаварыць з ёй няма пра што. Важна не колькі кніг ты прачытаў, а што ты з іх вынес…

Я прыязджаю да сябе на радзіму, сустракаю трактарыста Валеру, пытаюся: «Як маешся?» А ён мне адказвае: «Ты ведаеш, араў сёння поле, і так мне добра стала ад свежага паху баразны, сонейка, зеляніны лесу ўдалечыні, што спыніў машыну, выйшаў і размаўляў з зямлёй. Пачуццё невымоўнае!»

Гэта, пагадзіцеся, сапраўдная паэзія! Паход у лес для сельскага жыхара падобны да паходу гараджаніна ў тэатр. Гэта цэлая гама гукаў, пахаў, вобразаў, якая выклікае сапраўдныя пачуцці, глыбокае эстэтычные захапленне. «Карэнныя» мінчане здольныя заўважыць толькі малую колькасць гэтага. Тое ж і з многімі іншымі абласцямі.

У сталіцы інжынеры атрымліваюць навуковыя ступені, узводзяць будынкі, якія ўжо праз паўстагоддзя прыдатныя хіба што для зносу. Мой бацька з чатырма класамі адукацыі сам цалкам збіраў дом, выкарыстоўваючы адну толькі сякеру. І гэтыя драўляныя дамы ўжо прастаялі паўстагоддзя і прастаяць яшчэ сотню гадоў! Яшчэ прыклад — спытайце любую вясковую бабку пра любую расліну ў лесе. Яна вам выдасць усе яе гаючыя ўласцівасці (многія з якіх да гэтага часу невядомы сучаснай медыцыне), раскажа, дзе яна расце і калі лепш за ўсё збіраць. Падобныя веды батанікі і фармаколагі атрымліваюць гадамі, у вёсцы ж яны не лічацца адукацыяй, а з’яўляюцца чымсьці настолькі відавочным, што і задумвацца пра гэта няма чаго.

Вось і выходзіць, што просты вясковы хлопец або дзяўчына атрымліваюць у дзяцiнстве значна больш відавочна карысных, важных і патрэбных ведаў. Так, пры гэтым яны не ловяць па лясах пакемонаў — тут за гараджанамі адназначна захоўваецца пальма першынства.

Прастата і шчырасць — гэта якасці, падараваныя Богам. Не так даўно я ехаў у тралейбусе і выпадкова падслухаў размову дзвюх дзяўчын. Яны абмяркоўвалі перспектывы добрага заробку, казалі: «Едем на вокзал „обувать“ колхозников». Адна распавяла, як «подошла к лоху, приехавшему из глубинки, рассказала, что у нее якобы умерла мама, и попросила денег, а тот дал». Я не ведаю іншых краін, дзе, падышоўшы на вакзале да чалавека і папрасіўшы грошай, вы не нарвецеся на «да пайшоў ты!», а атрымаеце дапамогу. Часцей за ўсё дапамогуць «панаехi».

Такая прыстойнасць, даверлівасць, уменне суперажываць — унікальныя якасці, якія хутка забіваюцца мегаполісамі. Сказаць па праўдзе, мне здаецца, што калі па вуліцы Мінска пройдзе сапраўдны чысты анёл, шчыра гатовы падзяліцца з першым сустрэчным апошняй кашуляй, вельмі хутка і ён праславіцца як лох.

Водзіцца за некаторымі людзьмі такая агідная якасць — узвышацца за кошт прыніжэння іншага. Звычайна на гэта здольны людзі слабыя, бездухоўныя. На жаль, нам даводзіцца канстатаваць, што ў горадзе падобных слабакоў значна больш, чым на вёсцы.

 Читайте также:

Перепечатка текста и фотографий Onliner.by запрещена без разрешения редакции. nak@onliner.by

Ведущий рубрики: Дмитрий Корсак . Фото: Александр Никонов
ОБСУЖДЕНИЕ