«Важна пашыраць кола беларусаў, якія ведаюць гісторыю сваёй краіны». Павел Латушка пра нацыянальную культуру, нізкія заробкі і дарагія квіткі

16 490
558
24 января 2020 в 8:00
Источник: Настасся Занько . Фото: Максім Тарналіцкі

«Важна пашыраць кола беларусаў, якія ведаюць гісторыю сваёй краіны». Павел Латушка пра нацыянальную культуру, нізкія заробкі і дарагія квіткі

Звычайна на фоне эканамічных і сацыяльных навін мы размаўляем пра культуру ў самую апошнюю чаргу. Быццам бы па астаткавым прынцыпе. Часам здаецца, што якраз і назваць нас культурнымі ў параўнанні з астатняй Еўропай, язык не павернецца. А калі паглядзець заробкі ў гэтай сферы, дык увогуле плакаць хочацца. Ці насамрэч нас можна назваць культурнымі? Размаўляем пра гэта ў чарговым выпуску «Нефармата».

Хто гэта?

Павел Латушка, 46 год. Экс-міністр культуры Беларусі, дыпламат, у розныя часы быў паслом Беларусі ў Польшчы, Францыі, а таксама Іспаніі, Партугаліі, Манака і прадстаўніком нашай краіны ў ЮНЕСКА. Цяпер — кіраўнік Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы.

«Ці ў сувязі з перамогай у сферы культуры можна ўявіць сабе ўздыманне сцяга і выкананне гімна?»

— Па якіх крытэрыях, на ваш погляд, вызначаецца ўзровень культуры нацыі? Ці можна, зыходзячы з іх, сказаць, што беларусы — культурныя людзі?

— Мы павінны ўсвядоміць (а гэта вынікае ў першую чаргу з ведаў), што мы нацыя з багатай культурнай спадчынай. Нам важна ведаць, шанаваць і падымаць з нябыту арэол выключных, эпахальных для нашай гісторыі і культуры падзей і постацей. Гісторыя беларускіх зямель — велічная і трагічная, у ёй былі перыяды ўзвышэння і заняпаду, але галоўнае, як мне падаецца, што на гэтым шляху мы не супрацьпастаўлялі сваю культуру культуры іншых народаў. Наша сённяшняе багацце — у адметным дапаўненні сусветнай культуры. Калісьці прачытаў, што культурным можа лічыць сябе чалавек, які ведае шэсць кален свайго радаводу. Праз веданне гісторыі свайго роду мы будзем ведаць гісторыю народа.

З гэтага пункту гледжання важна пашыраць кола беларусаў, якім знаёмая гісторыя ўласных сем’яў, а значыць, гісторыя краіны і якія перадаюць гэтыя веды сваім дзецям. Так культурны складнік нацыі ўзмацняецца.

Ведаючы, адкуль я, адкуль кожны з нас родам, мы далучаемся сваёй галінкай да магутнага дрэва сусветнай культуры, укаранёнага ў агульначалавечых каштоўнасцях.

Што тычыцца ацэнкі ўзроўню культуры беларусаў, то я думаю, беларусы не будуць саступаць сярэднестатыстычнай ацэнцы многіх еўрапейскіх краін дзякуючы таму, што нашы суайчыннікі вандруюць па розных краінах і наведваюць разнастайныя культурныя мерапрыемствы, музеі і гэтак далей. Што таксама стымулюе цікавасць да тых творчых праектаў, якія адбываюцца ў Беларусі. Так што мы культурная і адукаваная нацыя, але тут, на мой погляд, няма межаў. Чым шырэйшае кола нашых ведаў, тым больш мы судатыкаемся ў прасторы з тым, чаго мы не ведаем.

Важна, каб наша ідэалагічная сістэма таксама разумела гэта. Мы з вамі вельмі часта адчувалі слёзы на вачах ці бачылі слёзы на вачах у нашых сяброў, калі на флагшток падымаўся беларускі сцяг і выконваўся гімн Беларусі ў сувязі з перамогай нашых спартсменаў на Алімпійскіх гульнях, на чэмпіянатах свету і гэтак далей. У гэты момант перажываюцца станоўчыя эмоцыі, адчуваецца гонар за сваю краіну і дзяржаву. Ці ў сувязі з перамогай у сферы культуры можна ўявіць сабе ўздыманне сцяга і выкананне гімна? Не. У прынцыпе, гэтай традыцыі і не існуе ў свеце. Але ці можна сабе ўявіць дзяржаву без культурнага складніка? Гэта душа народа. Гэта цэментуючыя асновы аб’яднання нацыі і дзяржаўнасці. Мы цікавыя свету ў тым, што нас адрознівае, і ў тым, што дапаўняе сусветную культуру. Бо калі ўсё будзе аднолькавае, шэрае, белае ці чорнае, свет будзе нецікавы. Мы сваёй, беларускай фарбай і адценнем прысутнічаем у гэтай палітры.

 — Ёсць погляд, што ўзровень культуры ў грамадстве лёгка вызначаецца па чысціні ў пад’ездах і стаўленні да старых. Ці бачыце вы паміж гэтым прамую сувязь? Адкуль, на ваш погляд, у беларускім грамадстве такі страх перад іншасцю: на ўзроўні падсвядомасці многія беларусы баяцца ці, прынамсі, намагаюцца не заўважаць інвалідаў, самотных, бяздомных, свята вераць, што алкагалізм і наркаманія — гэта загана, а не хвароба?

— Пра чысціню ў пад’ездах — гэта хутчэй агульнавядомы тэзіс. Склалася так, што ў нас пануе ўяўленне, нібыта ўсё, што не з’яўляецца нашай уласнасцю, не належыць нам, тое, адпаведна, не патрабуе нашага клопату і нагляду. На вялікі жаль, гэта ўсё датычыцца і людзей, якія належаць «не нашаму» свету, а значыць, нібы таксама не патрабуюць нашага клопату і нагляду. І тут зноў узнікае пытанне сям’і, выхавання. Клопат, дабрыня, спагадлівасць і зычлівасць выносяцца з сям’і, паступова распаўсюджваючыся на іншых людзей, ды і на тыя ж пад’езды таксама.

Ці пануе ў беларускім грамадстве баязлівасць да непаўнаспраўных людзей? Мне падаецца, што гэта ў большай ступені не страх, а збянтэжанасць. Мы саромеемся такіх людзей, і толькі калі нас саміх ці блізкіх закранае хвароба або бяда, разумеем, што гэта значыць насамрэч.

Тут надзвычай істотны асабісты ўнёсак і прыклад кожнага чалавека ці ўстановы. «Купалаўскі адкрывае сэрцы» — наш маленькі, але мы вельмі спадзяемся, што важны ўнёсак у разуменне патрэб сацыялізацыі дзяцей з абмежаванымі фізічнымі магчымасцямі, дзяцей-сірот і дзяцей, якія засталіся без апекі бацькоў. Ад пачатку гэтай новай акцыі спектаклі наведалі каля 500 дзяцей. Успамінаю, што пасольства Беларусі ў Францыі ў свой час у Парыжы і ў Страсбургу ў будынку Савета Еўропы ладзіла выставу выхаванцаў выяўленчай студыі «Васілёк» Ждановіцкай школы-інтэрната для глуханямых дзяцей. Тады супрацоўнікі пасольства самі так захапіліся гэтай акцыяй, што арганізавалі аўкцыён дзіцячых работ і выкупілі амаль усе творы. Давайце пачынаць з сябе.

«Намеснікі міністра, кіраўнікі ўпраўленняў таксама выкарыстоўвалі беларускую мову»

— Пра Беларусь часта гавораць, што гэта аазіс, у якім захавалася спадчына СССР, як у добрым, так і ў кепскім сэнсе. Давайце паспрабуем падзяліць, якая частка гэтай спадчыны дапамагае нам рухацца далей, а ад якой нядрэнна было б пазбавіцца.

— Дзяцінства і маладосць — амаль заўжды найлепшы час, таму, магчыма, не магу быць аб’ектыўным. Маё дзяцінства прыпала акурат на тыя часы. Добрыя ўспаміны пра сям’ю, пра клопат і падтрымку родных — гэта тое, што дапамагае нам рухацца наперад. Але я назаўжды запомніў момант прыняцця Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Рэспублікі Беларусь як вяху ў гісторыі. І заўжды ганарыўся, што з’яўляюся дыпламатам незалежнай Беларусі.

— Вас часта называюць кіраўніком новага пакалення. Як вы самі лічыце, у чым розніца паміж чыноўнікамі «старымі» і «новымі»?

— Па-першае, гэта часта, але не заўсёды падзел па ўзроставым параметры. Канешне, тыя, хто нарадзіўся, вучыўся ў часы БССР, хутчэй будуць мець погляды артадаксальнага характару, а «дзеці незалежнасці» ў большай ступені схільныя да рызыкі, наватарскім падыходам.

Па-другое, важна казаць пра прэстыж працы чыноўніка. Раней найбольш прыцягальным было працаваць у дзяржаўным апараце. З улікам развіцця і рэфармавання грамадскага жыцця адбыліся хутчэй натуральныя змены. Так званы «першы адбор» пайшоў працаваць у бізнес, ствараючы свой уласны капітал. «Другі» стаў наёмнымі работнікамі, зноў у сферы прыватнага капіталу, бо тут большыя заробкі, менш абмежаванняў, уласцівых дзяржаўнаму апарату. У прыватнай сферы чалавек шукае больш магчымасцей для ініцыятывы і самарэалізацыі.

«Трэці адбор» выбраў працаваць у буйных дзяржаўных кампаніях, дзе большыя заробкі і параўнальна менш адказнасці, чым у чыноўнікаў. «Чацвёрты адток», магчыма, гэта праца за мяжой, дзякуючы адкрытасці прасторы ў пошуках месца жыхарства і выбару месца працы. І, як падаецца, толькі «пяты эшалон» — праца чыноўнікамі. Крытэрыяў выбару, можа, існуе і больш, але, мне мяркуецца, гэта асноўныя.

3 пункту гледжання дзяржавы, важна мець высокаадукаваны і матываваны дзяржапарат, які гатовы як да вырашэння праблемных пытанняў, так і распрацоўкі падыходаў да рэформ і развіцця новых сфер у грамадстве. Матэрыяльнае стымуляванне працы важна, але гэта не адзіны фактар павышэння зацікаўленасці працай на дзяржслужбе.

Дарэчы, апошнім часам зроблены крокі менавіта да лепшага матэрыяльнага забеспячэння працы дзяржслужачага, што і спрыяе большай зацікаўленасці да дзяржслужбы. Вяртаючыся да суіснавання «новага» і «старога», стараюся кіравацца прынцыпам: «неабходна працаваць на заўтра, шанаваць сёння і не забывацца на тое, што было ўчора».

— У інстытуце мовазнаўства мне расказвалі, што, калі вы былі міністрам культуры, вы перавялі ўвесь дакументазварот на беларускую мову. Ці звязана стаўленне да мовы і прыкмета культурнасці? Ці можам мы заяўляць пра сваю прыналежнасць да культурных людзей, калі ў нас такое стаўленне да беларускай мовы?

— Ніколі ў сваім жыцці, незалежна ад пасады, якую займаў, не прымушаў нікога карыстацца беларускай мовай. Але вельмі прыхільна ставіўся да мовы і заахвочваў тых, хто працуе побач, карыстацца беларускай мовай. У Міністэрстве культуры яшчэ да майго прыходу шмат карэспандэнцыі вялося менавіта на беларускай мове. Вядома, калі прыходзіць міністр, які выказвае сваё адназначнае стаўленне да важнасці падтрымкі, стымулявання і развіцця беларускай мовы, — гэта факт, які стымулюе дзяржаўны апарат і дзяржаўных чыноўнікаў да таго, каб пашыраць выкарыстанне беларускай мовы. Большая частка супрацоўнікаў Міністэрства культуры на той момант валодала беларускай мовай. Як мне падаецца, большасць станоўча ўспрыняла пашырэнне выкарыстання роднай мовы і для іх гэта было абсалютна натуральным, зразумелым.

Мова — найважнейшы фактар для нацыянальнай культуры. Гэта фундамент яе развіцця.

Калі мы праводзілі нарады, калегіі, калі міністру культуры неабходна было выступаць публічна ці на разнастайных пасяджэннях, зразумела, гучала беларуская мова. Намеснікі міністра, кіраўнікі ўпраўленняў таксама выкарыстоўвалі беларускую мову. Але калі хтосьці не выкарыстоўваў, з майго боку заўваг да гэтага не было.

«Ліда, Маладзечна, Слонім і іншыя гарады Беларусі дэманструюць, што тэатр успрымаецца вельмі станоўча»

— Купалаўскі тэатр, якім вы кіруеце, — гэта фактычна сімвал нашай нацыянальнай культуры. Ці карыстаецца ён попытам?

— Безумоўна, мы сутыкнуліся з сітуацыяй, калі колькасць жадаючых наведаць такія спектаклі, як класічная «Паўлінка», «Рэвізор» (узнагароджаны Нацыянальнай тэатральнай прэміяй), «Радзіва Прудок», «Пінская шляхта» і шэраг іншых, перавышае колькасць месцаў у глядацкай зале галоўнай ці камернай сцэн тэатра. У студзені амаль кожны спектакль мае сто адсоткаў запаўняльнасці. Мы не толькі дадалі месцы ў камернай зале тэатра, але і сталі працаваць на дадатковых пляцоўках.

Напрыклад, у Цэнтральным доме афіцэраў, у якім мы праводзім 2—4 пастаноўкі ў месяц. Кожную наведвае 500—600 чалавек, што ў два разы перавышае магчымасці нашай залы. Такім чынам, за адзін вечар мы можам збіраць па 900 гледачоў. Сярод драматычных тэатраў нашай краіны гэта своеасаблівы рэкорд. За мінулы год мы перайшлі стотысячны рубеж гледачоў.

Мы маем рост наведвальнасці амаль на 115% і на 120% рост колькасці спектакляў. У гэтым шэрагу гастрольная дзейнасць. Мы наведалі больш за дзясятак беларускіх гарадоў — і раённых, і абласных, адбылося 35 паказаў спектакляў па-за будынкам тэатра. У Гродне мы з вялікім поспехам прадставілі два спектаклі — гэта «Паўлінка» і «Рэвізор». У Гомелі ў драматычным тэатры наш спектакль наведваўся з перааншлагам. На апошняе выступленне ў Салігорску прыйшло 500 гледачоў. Ліда, Маладзечна, Слонім і іншыя гарады Беларусі дэманструюць, што тэатр запатрабаваны. Адбыліся гастролі ў Польшчы, Расіі, Францыі, Літве. За мяжой мы зарабілі 110 тысяч долараў.

Дарэчы, беларуская тэатральная культура цікавіць і замежнікаў. Мы, бадай, адзіны тэатр у Беларусі, які мае сінхронны пераклад спектакляў на англійскую і рускую мову.

 — Як вы ставіцеся да добраахвотна-прымусовых паходаў школьнікаў у тэатр? Ці можа такая матывацыя прывіць дзіцяці любоў да высокага?

— Не хацелася б казаць пра прымус наведвання тэатра такога ўзроўню. Варта, аднак, згадаць, што ў дзяцінстве ці ў юнацтве школьнік наўрад ці гатовы прыняць самастойнае рашэнне аб наведванні той ці іншай культурнай установы. Выдатна памятаю наведванні тэатра разам з аднакласнікамі і бацькамі, і гэта пакінула значны след у маім фарміраванні ўспрыняцця як культуры наогул, так і тэатральнага мастацтва ў прыватнасці. Гэта тое, што прыўнесена з сям’і, і гэта акурат адзін з тых фактараў, якія дазваляюць чалавеку рухацца наперад у культурным плане.

Што тычыцца адукацыі, то ёсць такая практыка, як педагогіка тэатра, якая цяпер атрымала распаўсюджанне ў Еўропе. Яна скіраваная якраз на фарміраванне свядомага адрасата і стваральніка мастацтва. Вучням паказваюць, што спектакль — гэта не альтэрнатыва ўроку літаратуры, а складаная з’ява са сваімі адметнымі складнікамі (сцэнаграфіяй, касцюмамі, музыкай, святлом, акцёрскай ігрой, літаратурным матэрыялам, псіхалогіяй персанажаў), дакрануцца да якой захапляльна і карысна. Гэта спрыяе развіццю крэатыўнасці, узбагачае новым вопытам, які можна выкарыстоўваць у пазатэатральным кантэксце. Мы б вельмі хацелі зладзіць некалькі мерапрыемстваў з галіны педагогікі тэатра ў Купалаўскім, гэта паспрыяе нашаму дыялогу з маладой публікай.

 У школьнай праграме на некалькі год скасавалі прадмет СМК. Пасля вярнулі, але ў мізэрных маштабах — яго праходзяць толькі ў пачатку сярэдняй школы. Скараціліся гадзіны па рускай і беларускай літаратуры, музыку і выяўленчае мастацтва выкладаюць толькі ў пачатковай школе. Як вы лічыце, якія наступствы могуць быць у такіх рэформ?

— Культура — гэта мастацтва магчымага ў неабмежаванай прасторы. Ствараць магчымасці для самарэалізацыі — адна з місій выхавання. Асоба, якая знаёміцца з нацыянальнай культурай (бо яна перадусім з’яўляецца фундаментам), а праз яе з сусветнай культурай, безумоўна, пашырае свае магчымасці самарэалізацыі. Фактычна дзякуючы неабмежаванасці прасторы культуры мы пашыраем і магчымасці маладога чалавека да самарэалізацыі. Адукацыя праз культуру павінна стаць важнейшым фактарам фарміравання асобы. Культурна адукаваны чалавек хутчэй прынясе карысць грамадству і дзяржаве.

Праз культуру мы дакранаемся да найбольш глыбокіх стрыжняў асобы — душы чалавека. Калі грамадзянін адчувае глыбіню паэтычнага твора, народнай традыцыі, матчынага слова, якія дайшлі да нас спрадвеку, ён, безумоўна, мае нябачную, але вельмі моцную сувязь са сваёй Радзімай. А значыць, атаясамлівае яе з нашай дзяржавай. Да гэтага разумення асобу можа падрыхтаваць толькі адукацыя ў сям’і і дзяржаўна-адукацыйная сістэма.

— Вы кажаце пра павелічэнне наведвальнасці тэатра. А за кошт чаго? Калі ў кіно хочуць прыцягнуць больш людзей, то фільмы становяцца масавымі і часта зніжаецца іх якасць. А што робіць для прыцягнення гледачоў Купалаўскі? Ці даводзіцца ставіць спектаклі не такой высокай якасці, як «Вечар» ці «Паўлінка», а браць больш лёгкія масавыя рэчы?

— Мы стараемся даволі актыўна пазіцыяніраваць Купалаўскі тэатр у інфармацыйнай прасторы ў першую чаргу праз высокамастацкі ўзровень тэатральных пастановак. Гэта падстава нашай дзейнасці. Таксама заахвочваем гледача і праз разнастайныя дадатковыя мерапрыемствы: тэатральны пікнік, выданне часопіса «Купалаўскі», больш актыўнае выкарыстанне сацыяльных сетак, праца са СМІ і гэтак далей.

Што тычыцца выбару пастановак, то гэта пытанне больш да мастацкага кіраўніка Мікалая Мікалаевіча Пінігіна. Але мы кіруемся тэзісам: традыцыі, сучаснасць, будучыня. Мы грунтуемся на традыцыях, што закладзены папярэднімі пакаленнямі купалаўцаў, на традыцыях класічных тэатральных пастановак, якія не сыходзяць са сцэны Купалаўскага тэатра.

Тая ж «Паўлінка». Напрыканцы мінулага года «Паўлінка» атрымала статус нацыянальнай каштоўнасці. Гэта тэатральны феномен. Спектакль упершыню быў пастаўлены ў Мінскім гарадскім тэатры (гэта якраз будынак Купалаўскага тэатра) у 1917 годзе і стаў брэндам нашага тэатра. Ім адкрываецца і закрываецца сезон. Гэта сусветны рэкорд. Мы не ведаем іншых пастановак, якія б мелі такое працяглае жыццё і такую колькасць спектакляў, што прайшлі ў межах аднаго тэатра. Дарэчы, той жа «Пігмаліён» Бернарда Шоу ўпершыню пастаўлены ў 1917 годзе, але ён ідзе на розных тэатральных пляцоўках.

Такія спектаклі, як «Вечар», «Пінская шляхта», — ідуць дзесяцігоддзі. Кожны год мы ставім новыя спектаклі і, вядома, хацелі б павялічыць колькасць прэм'ер, але не коштам якасці. У нас няма мэты ставіць спектакль дзеля таго, каб ён быў лёгкім да ўспрыняцця і ў гэтым кантэксце вельмі лёгкім для наведвання.

Вядома, мы працуем для гледача. Але мы як тэатр павінны быць на крок, можа, на два наперад. Калісьці Уладзімір Мулявін сказаў: «Мы павінны весці за сабой, а не плесціся ў хвасце».

Мы ўсё ж такі выконваем важную місію ў сферы нацыянальнай культуры: праз беларускую драматургію, беларускае слова, беларускае акцёрскае майстэрства адукоўваем і пашыраем кругагляд нашага гледача.

«Сёння нам удалося павысіць сярэдні заробак у тэатры на 130%»

— Заробкі ў сферы культуры сёння адны з самых нізкіх. На ваш погляд, гэта сведчыць пра стаўленне нашай краіны да культуры? Ці справядлівая фраза пра тое, што «мастак павінен быць галодным»?

— Вядома, калі мы кажам пра функцыю, якую выконвае дзяржава, разумеем: дзяржава забяспечвае базавае фінансаванне сацыяльнай сферы, у тым ліку і сферы культуры. Гэта тое, што мы сёння бачым пасля рэканструкцыі Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы. Тэатр мае сучаснае абсталяванне, якое дазваляе ствараць разнастайныя па тэхналогіях пастаноўкі, у нас вельмі ўтульныя залы, камфортная мэбля і іншыя магчымасці, каб стварыць сапраўды прыемную атмасферу для нашага наведвальніка — гэта тое, што выканала дзяржава. Дзяржава забяспечвае бягучую дзейнасць тэатра.

Але я перакананы, што наперадзе далейшыя рэформы і гэтай сферы. Бо многія тэатры Еўропы ідуць усё ж такі іншым шляхам фінансавання гэтай дзейнасці, у іх іншыя арганізацыйна-прававыя асновы і гэтак далей. Але на сённяшні дзень мы можам канстатаваць, што ў нас ёсць аснова, якая забяспечвае тэатральную сферу. Вядома, найбольшую запатрабаванасць у сродках мы маем на новыя пастаноўкі. Для таго, каб тэатр жыў, ён павінен запрашаць на прэм'еры. Калісьці Мікалай Пінігін казаў маладому міністру культуры (то-бок Паўлу Латушку. — Заўв. Onliner), што ў тэатры павінна адбывацца не менш за 5 прэм'ерных спектакляў у год. Вядома, можна паставіць спектакль за 10 тысяч рублёў, а можна і за 200 тысяч рублёў. Дакладна акрэсліць ліміты цяжка. Часткай сродкаў, што мы зарабляем, часткай сродкаў ад спонсараў мы дапаўняем бюджэтнае фінансаванне.

Што тычыцца заробкаў. Іх аснова — гэта бюджэтнае фінансаванне. Але мы значную частку заробкаў супрацоўнікаў забяспечваем за кошт пазабюджэтнай дзейнасці. Ад нашых даходаў, якія вынікаюць з разнастайных дадатковых праектаў, гастрольнай дзейнасці і выкарыстання дадатковых пляцовак. Калі тэатр працуе адначасова на дзвюх пляцоўках, то задзейнічана амаль уся трупа, даходы ўдвая большыя. Гэта дае магчымасць кіраўніку ўстановы матэрыяльна прастымуляваць усіх тых, хто дадаткова задзейнічаны ў гэтым працэсе. Пачынаючы ад кіроўцы і заканчваючы народным артыстам. Сёння нам удалося павысіць сярэдні заробак у тэатры на 130%. У кастрычніку ў нас быў самы высокі ўзровень заробку. Па тэатры ён склаў 1270 рублёў. Але гэта з улікам квартальнай прэміі. Мы выплацілі даволі значную матэрыяльную дапамогу ў сувязі з Днём работнікаў культуры, з пачаткам новага, сотага сезона кожны з супрацоўнікаў тэатра атрымаў прэмію, адпаведныя матэрыяльныя выплаты былі ўсім супрацоўнікам тэатра і перад Новым годам.

Гэта дало нам магчымасць выйсці на лідзіруючыя пазіцыі сярод тэатральных устаноў краіны і сярод устаноў культуры, што фінансуюцца з бюджэту. Для мяне як для кіраўніка тэатра гэта адзін з прыярытэтных кірункаў — матэрыяльнае стымуляванне працы калектыву. Зараз мы ставім перад сабой мэту большымі тэмпамі хаця б на некалькі працэнтаў, але больш актыўнага прыросту заробку артыстычнага складу, дарэчы, ён ужо склаў 132%.

Мой падыход наступны. Паехалі на гастролі, зарабілі сродкі, адмінусавалі выдаткі — і вось 90% ад гэтага прыбытку можам накіраваць на матэрыяльнае стымуляванне. Гэтая магчымасць была замацавана даўно, калі яшчэ працаваў кіраўніком міністэрства. Дзякуючы нашаму абгрунтаванню Міністэрства фінансаў і Мінпрацы пагадзіліся з гэтым.

Практычна праз некалькі дзён пасля выезду артысты і ўвесь персанал, што забяспечвае выезд, атрымліваюць канкрэтную персанальную прэмію. І гэта матывуе.

Думаю, што матэрыяльнае важна, але гэта не галоўнае. Галоўнае, што мы даходзім да душы чалавека і адкрываем нейкія вельмі важныя старонкі яго жыцця. Кожны ж чалавек, які прыходзіць у тэатр, перажывае, адчувае, штосьці бачыць праз сваё ўласнае ўспрыняцце жыцця, праз тое, што адбывалася персанальна з ім, а можа, і ў краіне.

— Як вы лічыце, тэатр павінна падтрымліваць дзяржава альбо ў гэтай сферы патрэбен рынкавы механізм?

— Мадэляў існуе мноства. Напрыклад, у Францыі тэатры — гэта акцыянерныя таварыствы. «Камедзі Франсэз» толькі дзяржаўны, а ўсе іншыя тэатры створаны самімі акцёрамі альбо нейкімі ўстановамі. Яны прэтэндуюць на дзяржаўную падтрымку праектаў тэатральных пастановак, а не фінансуюцца прама з бюджэту. Гэта таксама адзін з напрамкаў, які мне падаецца важным, — менавіта праектнае фінансаванне. Калі ў Міністэрства культуры могуць прыйсці прыватныя асобы, установы, арганізацыі і прапанаваць цікавыя праекты і ідэі. Умовай, вядома, з’яўлялася б прыцягненне і часткова ўласных, і спонсарскіх рэсурсаў. Чаму і Купалаўскі не можа быць такім месцам прыцягнення новых ідэй і праектаў? Дзеля гэтага мы пашыраем нашу прастору. Плануем адкрыццё малой сцэны Купалаўскага тэатра на вуліцы Энгельса, 12, дзе мы, спадзяюся, створым эксперыментальную пляцоўку.

Увогуле мне падаецца, што важныя і падтрымка дзяржавы, і дапамога спонсараў і мецэнатаў. Напрыклад, мы вельмі актыўна пачалі працаваць з партнёрамі, у нас ёсць генеральны партнёр на 100-ы сезон, ёсць генеральны партнёр тэатра. Сярод нашых партнёраў — буйныя дзяржаўныя і прыватныя кампаніі, якія разумеюць важнасць падтрымкі культуры ў краіне. Дарэчы, у гэтым годзе разам з інвестыцыйнай кампаніяй мы плануем правесці семінар, бізнес-сустрэчу па тэме «Эканоміка і тэатр». Як правільна забяспечыць механізмы функцыянавання тэатра, каб павысіць каэфіцыент дадатковай вартасці ад тых сродкаў, якія мы прыцягнулі і прыцягваем і г. д.

— Калі дзяржава заўтра прыме рашэнне выдзяляць на культуру столькі ж сродкаў, колькі, напрыклад, на медыцыну, ці станем мы рэзка культурнымі? Ці грошы патрэбны культуры альбо тут неабходна проста жаданне кожнага схадзіць у тэатр, на выставу і гэтак далей?

— Запатрабаванасць культуры забяспечваецца выхаваннем і адукацыяй у сям’і, адукацыяй, якую мы атрымліваем на далейшых ступенях жыцця, у школе, у ССНУ ці ВНУ. Гэта з’яўляецца перадумовай для зацікаўленасці культурай. Калі мы будзем пашыраць гэтыя магчымасці для асобы падчас адукацыі, значыць, запатрабаванасць у культуры ў чалавека будзе большая.

Ці сродкі з’яўляюцца галоўнымі? Вы ведаеце, і так і не. Канешне, у свеце існуе шмат прыкладаў, калі творы выяўленчага мастацтва з’явіліся на свет дзякуючы працы Майстроў, што жылі ў даволі дрэнным, часта жабрацкім стане. Прызнанне яны атрымалі пазней, і кошт гэтых твораў мастацтва сёння мільённы. Аднак гэта не правіла, гэта, вядома ж, выключэнне. Для творчай асобы важным з’яўляецца стварэнне ўмоў для самарэалізацыі, бо культура — гэта мастацтва магчымага ў неабмежаванай прасторы. Чалавек мае свае магчымасці і ў іх межах творча самарэалізуецца. Але дзякуючы таму, што гэтая прастора неабмежаваная, і магчымасці неабмежаваныя. І вось калі мы створым такія магчымасці для рэалізацыі творчай асобы, ліквідуючы межы і нейкія абмежаванні, вось тады і будзе павышацца ўзровень культуры. Вядома, без фінансавай падтрымкі самога творчага працэсу і канкрэтнай асобы цяжка ўявіць маштабнасць той з’явы, якой з’яўляецца культура.

Я калісьці чытаў статыстыку: 2,6% валавага ўнутранага прадукту ЕС ствараецца менавіта ў сферы культуры. Гэта немалы працэнт.

Калі мы паглядзім на тэатр, заўважым: ён мае абсалютна адкрыты эканамічны механізм. Гэта прыцягненне сродкаў з магчымых дзяржаўных і недзяржаўных крыніц і стварэнне творчага выніку, які мае духоўную, але, з іншага боку, і матэрыяльную вартасць. Але тут знак роўнасці ставіць нельга — укладваем у культуру і атрымліваем эканамічны рост. Няма прамой залежнасці. Інакш бы на сцэне Купалаўскага былі толькі камедыі, ад якіх можна было б атрымліваць лёгкую асалоду, выходзіць з залы з добрым настроем і забываць пра гэты спектакль заўтра альбо расказваць пра яго як пра жарт. Але ўсё ж такі мы намагаемся і ствараем больш глыбокія спектаклі. Нават калі гэта і камедыі.

Чытайце таксама:

Бібліятэка Onliner: найлепшыя матэрыялы і цыклы артыкулаў

Наш канал у Telegram. Далучайцеся!

Хуткая сувязь з рэдакцыяй: чытайце паблік-чат Onliner і пішыце нам у Viber!

Перадрук тэксту і фотаздымкаў Onliner без дазволу рэдакцыі забаронены. nak@onliner.by

Источник: Настасся Занько . Фото: Максім Тарналіцкі